مالاريا در جهان : 

ساليانه 500-300 ميليون مورد مبتلا به مالاريا

3-1 ميليون مورد مرگ

85% موارد و 87% مرگ مربوط به افريقا

مالاريا در منطقه :

منطقه مديترانه شرقي :  45% جمعيت در خطر ابتلا به مالاريا فالسيپارم

15% در معرض خطر ويواكس

ساليانه 14 ميليون نفر مبتلا به مالاريا 95% مربوط به افغانستان ، سومالي و يمن

مالاريا در ايران

سال 1924   13 ميليون نفر جمعيت

   5-4 ميليون نفر مبتلا به مالاريا

عامل بيماري از گروه اسپوروزآ و دسته پلاسموديوم

چهار نوع پلاسموديوم :

پلاسموديوم ويواكس عامل تب سه يك خوش خيم Benign tertian

پلاسموديوم فالسيپارم عامل تب سه يك بدخيم Malignant tactician

پلاسموديوم اووال عامل تب سه يك و پلاسموديوم مالاريه عامل تب چهار يك zvartan malaria

پلاسموديوم دو مرحله تكاملي

مهره داران و انسان

ميزبان بدون مهره يا ميزبان ناقل

سیر تکامل انگل مالاریا

سير تكاملي غيرجنسي داخل گلبولي در اين مرحله از ورود مروزوئيت ها به گلبولهاي قرمز ، پس از رشد و تقسيم و تكثير ، از مرحله حلقوي و تروفوزوئيت پيشرفته و شيزونت هاي اوليه و تقسيم شده مدت 48 ساعت ( در فالسيپارم ، ويواكس، اووال) و يا 72 ساعت ( مالاريه) به تشكيل مروزوئيت هاي جديد

سير تكاملي جنسي داخل گلبولي : مروزوئيت ها پس از ورود به گلبولهاي قرمز ، تبديل به اشكال جنسي نر و ماده ، پيدايش گامتوسيتها در خون معمولاٌ همزمان با شروع تب و حملات بيماري ويواكس و يا چند روز پس از شروع بيماري است (فالسيپارم)

مرحله دوم تكامل : پس از ورود گامتوسيت هاي نر و ماده در معده پشه ( در اثر نيش زدن و مكيدن ) پس از 8 تا 30 روز ( بر حسب نوع پلاسموديوم و درجه حرارت ) رشد و تكامل ، اشكال جديدي بنام اسپوروزوئيت ختم مي شود. اسپوروزوئيت ها در غدد بزاقي

دوره نهفتگي : طول دوره نهفتگي بطور متوسط براي فالسيپارم 12 روز براي ويواكس و اووال 14 روز و براي مالاريه 30 روز

علائم باليني : تب متوسط يا خفيف كه معمولاٌ نامنظم بوده همراه با تب، علائم عمومي چون سستي، بيقراري، بي حالي، سردرد، دردهاي مختلف عضلاني، بي اشتهايي، ناراحتي شكمي، اسهال خفيف و اغلب سردي و چائيدگي، سر درد در مالاريا شديد است.

حمله كلاسيك مالاريا شامل چهار مرحله : لرز، تب ، عرق و مرحله بين حملات

الف - لرز: خشكي پوست، كبودي انتهاي دست و پاها، نبض سريع ولي چندان پر نيست، سردرد، حالت تهوع و احياناٌ استفراغ ، 15 دقيقه تا يكساعت و گاه دو ساعت

ب- تب : پس از قطع لرز بيمار دچار تب شده همراه با آن سرخي و احتقان صورت و چشم، خشكي پوست، نبض تند، سردرد، خشكي زياد، عطش، تهوع و گاه استفراغ . مدت اين مرحله 8 ساعت به طول مي انجامد.

ج- تعريق: ابتدا از صورت و دستها شروع مي شود و سپس از كليه منافذ بدن صورت مي گيرد به نحوي كه لباسها و ملحفه خيس و بطور معمول يك تا 5 ساعت بطول مي انجامد.

د- مرحله بين حملات : بيمار كم و بيش به حالت عادي برگشته تا حدي رنگ پريده ، ضعيف و ناراحت بنظر مي رسد، اشتهاي او كم مي شود. فاصله حملات بطورمتوسط در فالسيپارم 12 ساعت، ويواكس و اووال 36 ساعت و مالاريه 60 ساعت

علائم ديگري در كودكان تشنج بعد از تب، علائم صرع، زردي خفيف.

مالارياي مزمن به صورت كم خوني، لاغري، زردي، بزرگي طحال و كبد، تأخير در بلوغ ، سقط و نازايي تظاهر مي كند.

مالارياي شديد فالسيپارم : ميزان كشندگي آن حدود 20% در بالغين و 40% -10% در كودكان

درجات خفيفي از گيجي و عدم هوشياري . مالارياي مغزي به صورت آنسفالوپاتي عمومي متقارن و يا علائم نورولوژيك موضعي و رفلكس قرنيه تظاهر مي كند.

15% بيماران خونريزي شبكيه چشم دارند. كمتر از 5% علائم خونريزي و DIC دارند. در 10% كودكان با مالارياي مغزي هيپوگليسمي، تشنج مكرر و اغماي عميق ، اسيدوز يكي از علائم همراه با هيپوگليسمي .

در افراد بزرگسال ، ادم ريوي غيرقلبي و اختلال كليه . اختلالات هماتولوژيك مانند كم خوني به علت تخريب گلبولهاي قرمز در طحال و نارسايي در اريتروپوسيس

مالاريا در حاملگي : مالارياي فالسيپارم علت مهم مرگ جنين است. زنان حامله مستعد عفونت شديد، كم خوني ، هيپوگليسمي و ادم حاد ريوي

مالاريا در كودكان : حدود 1 تا 3 ميليون افرادي كه به علت مالاريا سالانه از بين مي روند كودكان افريقايي با تشنج، اغما، هيپوگليسمي، اسيدوزمتابوليك و كم خوني هستند.

مالاريا از طريق انتقال خون : انتقال خون يا نوك سرنگ مشترك معتادان تزريقي منتقل مي شود. دوره كمون كوتاه و دوره شيزوگوني نسجي وجود ندارد.

درمان اساسي مالاريا :

10 قرص كلروكين در مدت 3 روز

روز اول : 600 ميلي گرم كلروكين ( 4 قرص) 6 ساعت بعد 300 ميلي گرم ( 2 قرص)

روز دوم : 300 ميلي گرم كلروكين ( 2 قرص)

روز سوم : 300 ميلي گرم كلروكين ( 2 قرص) + 45 ميلي گرم پريماكين ( 3 قرص)

اگر دسترسي به بيمار 2 بار در روز اول مشكل باشد :

روز اول  4 قرص كلروكين  - روز دوم 4 قرص كلروكين

روز سوم 2 قرص كلروكين

 

ناقل اصلي پشه Anophel است از 407 نوع پشه 69 نوع ناقل هستند و در ايران 7 نوع آن شناسايي شده است.

 

 ماده   خونخواري از حيوان (Zeophil)       زندگي و استراحت

آنوفل             خونخواري از انسان (Antrophil)  خارج از منزل (Exophil)  

 نر    زندگي داخل منزل(Endophil)  

     خونخواري خارج از منزل  (Exophage)  

     خونخواري داخل منزل        

چرخه زندگي پس از جفت گيري :

شب اول : جستجوي ميزبان و خونخواري

روز دوم  : استراحت در محل مرطوب و تاريك

روز سوم : استراحت تا غروب  پرواز به آبگير

  ريختن 150-50 تخم در سطح آب

 3-2 روز بعد لارو باز شده پوست اندازي مي كند.

      3-1 روز بعد بالغ ميشود و در سطح آب استراحت ميكند.

اولين عمل پشه بالغ جفتگيري است ( تنها يكبار در طول عمر)

طول عمر پشه : بسته به درجه حرارت محيط 21-7 روز

عوامل زيست محيطي

1-ارتفاع : بالاي 2500-2000 متر آنوفل يافت نمي شود.

2-عرض جغرافيايي : از استوا تا 46 درجه شمالي و 31 درجه جنوبي M هست.

3-فصل : M بيماري فصلي است . در تابستان

4-گرما : بهترين دما براي تكامل انگل در بدن پشه C30-20 (p.v) اگر ميانگين دماي محيط كمتر از C16 باشد تكامل انجام نميشود.

5-رطوبت : بر طول عمر پشه اثر دارد اما روي انگل مؤثر نيست. با افزايش رطوبت پشه فعالتر و آزمندانه تر خونخواري مي كند.

رطوبت نسبي 60 درجه مناسب است.

بيابانهاي خشك محل نامناسب هستند.

6-بارندگي : باعث رطوبت هوا و ايجاد محلهاي آبگير براي تخمگذاري. باران شديد باعث شسته شدن محل تخمگذاري ميشود.

7-جريان هوا : در انتقال پشه از جايي به جاي ديگر مثلاٌ در سال 1960 پشه از صحراي تينا به اسراييل منتقل شد.

8-مالاريايي انسان ساخته : ايجاد چاله هاي آب، استخرهاي باغها، جويهاي آبياري، طرحهاي فني آبياري، برخي فعاليتها مثل جاده سازي و غيره محل تخم ريزي فراهم ميسازد.

مبارزه با مالاريا بايد بر 4 اصل استوار باشد :

1-تهيه امكانات تشخيص سريع و درمان به موقع براي كليه افراد در معرض خطر

2-بكارگيري روشهاي پيشگيري و كنترل مناسب

3-پاسخ گسترده، سريع و شديد به اپيدمي

4-ايجاد شبكه و سيستم اطلاع رساني دقيق و كارآمد و جمع آوري اطلاعات لازم در خصوص انگل ناقل و جمعيت انسانيس

در طول سال 1383 مجموعأ 13166 مورد بيماري مالاريا با تأييد آزمايشگاهي در كشور گزارش شده است .

• بيشترين موارد مالاريا از استان سيستان و بلوچستان با 57 % كل موارد كشور گزارش شده است .

بيشترين موارد ايراني از استان  هرمزگان گزارش شده است .( 80 درصد ) 

• سه استان سيستان و بلوچستان ، هرمزگان و كرمان 77 % همه موارد گزارش شده را به خود اختصاص داده اند .

• بيشترين موارد فالسيپارم نيز مربـوط به استان س و ب مي باشد ( 11 % ).